Spółdzielnia energetyczna – energia przyszłości

Neutralność klimatyczna Unii Europejskiej (UE)

Czym jest spółdzielnia energetyczna?

Spółdzielnia energetyczna to wspólnota lokalna, która na potrzeby swoich członków wytwarza i rozlicza energię ze źródeł odnawialnych (OZE). Celem działalności spółdzielni energetycznej jest produkcja energii na użytek własny.  Działalność spółdzielni znacząco obniża koszty zakupu energii dla jej członków, generuje wyższe przychody dla jej wytwórców oraz wpływa na wzrost wykorzysta  Model funkcjonowania zyskuje na znaczeniu w dobie rosnącej świadomości ekologicznej, potrzeby walki ze zmianami klimatycznymi oraz chęci obniżenia kosztów energii przez mieszkańców i przedsiębiorstwa. W dobie walki ze zmianami klimatycznymi oraz transformacji energetycznej spółdzielnie energetyczne stanowią ważny element przyszłościowej polityki energetycznej.

Kluczowe warunki

Spółdzielnie energetyczną mogą tworzyć odbiorcy i producenci energii pochodzącej z OZE. Mogą to być zarówno indywidualne gospodarstwa domowe, jak również przedsiębiorcy, jednostki samorządu lokalnego oraz inni odbiorcy i wytwórcy energii.

• Spółdzielnia może być utworzona na obszarze do 3 gmin wielskich lub miejsko wiejskich.
• Gminy muszą ze sobą sąsiadować.
• Członkowie spółdzielni to osoby fizyczne lub osoby prawne.
• Spółdzielnię tworzy od 3 do 1 000 członków.
• Łączna moc zainstalowanych źródeł energii: pokrywa mniej niż 70% potrzeb własnych spółdzielni i jej członków w ciągu roku oraz nie przekracza 10 MW dla energii elektrycznej, 30 MW dla energii cieplnej oraz 40 mln m3 dla energii pochodzącej z biogazu.

Aby uzyskać status spółdzielni energetycznej, podmiot musi zostać zarejestrowany w Krajowym Rejestrze Sądowym oraz wpisany do wykazu prowadzonego przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa.

Członkowie spółdzielni mają wpływ na decyzje dotyczące inwestycji, eksploatacji i podziału korzyści, co sprzyja integracji lokalnej i wzmacnia świadomość ekologiczną.

Korzyści

Najważniejszą korzyścią jest zmniejszenie kosztów energii. Dzięki wspólnym zakupom urządzeń i efektowi skali, spółdzielnia może znacznie obniżyć koszty instalacji i eksploatacji OZE. Członkowie spółdzielni nie ponoszą opłat zmiennych za usługę dystrybucyjną dla wytworzonej i zużytej w ramach spółdzielni energii. Zwolnieni są również z opłaty:

• OZE, która jest doliczana do rachunków za energię elektryczną i ma na celu finansowanie rozwoju odnawialnych źródeł energii w Polsce,
• mocowej, która ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego kraju poprzez finansowanie gotowości odbioru energii przez wytwórców,
• opłaty kogeneracyjnej, która ma na celu wsparcie produkcji energii z wysokosprawnej kogeneracji,
• podatku akcyzowego, jeśli łączna moc zainstalowana wszystkich instalacji OZE spółdzielni nie przekracza 1 MW,

Dla spółdzielni energetycznej nie stosuje się ponadto konieczności umarzania certyfikatów (zielonych, błękitnych, białych).

Samodzielna produkcja pozwala również uniknąć wzrostów cen energii narzucanych przez zewnętrznych dostawców i osiągnąć niezależność energetyczną. Lokalna produkcja energii przyczynia się również do ograniczenia strat przesyłowych.

Aspekt ekologiczny to kolejny ważny argument za powstawaniem spółdzielni. Intensyfikując wykorzystanie OZE spółdzielnie przyczyniają się do redukcji emisji gazów cieplarnianych i ochrony środowiska. Działania takie wpisują się w globalne cele klimatyczne i wpływają pozytywnie na jakość życia w społecznościach lokalnych.

Jak to działa?

Model wspólnej, centralnej instalacji występuje gdy spółdzielnia buduje lub dzierżawi wspólne źródło energii, np. farmę fotowoltaiczną. Członkowie spółdzielni uczestniczą w finansowaniu inwestycji i korzystają z wytworzonej energii zgodnie z przyjętymi zasadami, np. proporcjonalnie do wniesionego wkładu.  Model zdecentralizowany występuje gdy każdy członek spółdzielni dysponuje własną instalacją OZE (np. panelami fotowoltaicznymi) i wnosi ją do wspólnego majątku spółdzielni. Spółdzielnia bilansuje zużycie i nadwyżki energii pomiędzy członkami, pełniąc funkcję koordynatora energetycznego. Rozwiązanie to dobrze sprawdzi się w gminach, w których duża liczba mieszkańców korzysta już z OZE.  Model hybrydowy łączy dwa opisane wcześniej modele, część energii pochodzi z istniejących już instalacji a część z nowych inwestycji. 

Spółdzielnia rozlicza się ze sprzedawcą energii (tzw. sprzedawca zobowiązany). Sprzedawca bilansuje energię na poziomie sieci, biorąc pod uwagę ulgi należne spółdzielniom energetycznym. 

Spółdzielnia nie może sprzedawać energii elektrycznej na zewnątrz. Produkowany z OZE prąd pozostaje do dyspozycji członków spółdzielni, zasady podziału ustalane są na walnym zgromadzeniu członków. Energia, która nie została skonsumowana na bieżąco trafia do sieci energetycznej i odbierana jest przez spółdzielnię w momencie większego zapotrzebowania. Odbiór ograniczony jest w zakresie do 60 procent. 

Bariery 

Największym wyzwaniem spółdzielni energetycznej są wysokie koszty inwestycyjne i związany z tym niedobór szeroko dostępnych form wsparcia finansowania.  

Istotną barierą są częste zmiany prawne i niejednoznaczne przepisy, co dla członków spółdzielni jest czynnikiem ryzyka.  

Spółdzielnia ma ograniczenia w terytorium, liczbie członków i bilansie zapotrzebowania energii co może utrudniać rozwój większych inwestycji i budzić obawy czy spółdzielnia sprosta wszystkim wymogom. Na rynku działają firmy wyspecjalizowane we wsparciu podobnych przedsięwzięć i doradzające w zakresie np. obszaru wytyczenia spółdzielni i doboru jej członków. Istotny jest również merytoryczny wkład i doświadczenie np. spółki obrotu energią. 

Dają przykład

Zgodnie z wykazem Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w Polsce działa 136 spółdzielni energetycznych. 

W województwie śląskim działa m.in. Spółdzielnia Energetyczna – NASZA ENERGIA, obejmująca obszarem gminę Godów, Świerklany i Mszana. Zgodnie z informacjami na stronie internetowej spółdzielni:

„W spółdzielni energetycznej panuje prosta zasada rozliczenia wyprodukowanej energii, za każdą 1 kWh dostajesz z powrotem gwarantowane 0,6 kWh.  Na nowych zasadach dostajesz 25 gr za kWh a płacisz 1,02 za 1 kWh.  Przeliczając więc w Spółdzielni energetycznej Nasza-Energia za 1 kWh oddanej energii do sieci dostajesz dzisiaj co najmniej 61 gr.  Mówimy dzisiaj bo energia jest po 1,02 zł za kWh liczona oczywiście z przesyłem. Jak jej cena wzrośnie, a stanie się to na pewno, to 61 gr też poszybuje w górę.”